CMR belgesi nedir?

Kısaca CMR

“CMR”, Fransızca Convention relative au contrat de transport international de Marchandises par Route adının kısaltmasıdır: Uluslararası Karayolu Eşya Taşıma Sözleşmesi Hakkında Sözleşme. 1956’da Cenevre’de, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) çatısı altında kabul edilmiştir ve bugün 50’yi aşkın ülke taraftır. Türkiye’de 1995’te Resmî Gazete’de yayımlanarak uygulanmaya başlamıştır.

Sözleşme; gönderici, taşıyıcı ve alıcı arasındaki hak ve yükümlülükleri, taşıyıcının sorumluluğunu ve tazminat sınırlarını ortak kurallara bağlar. CMR belgesi ise bu kurallara tabi her taşıma için düzenlenen taşıma senedidir. Belge, aksi ispatlanana kadar taşıma sözleşmesinin, koşullarının ve malın taşıyıcı tarafından teslim alındığının kanıtıdır (md. 9).

CMR belgesi ne zaman gerekir?

CMR Sözleşmesi, malın teslim alındığı yer ile teslim edileceği yerin farklı iki ülkede bulunduğu ve bu ülkelerden en az birinin Sözleşme’ye taraf olduğu, ücret karşılığı yapılan her karayolu yük taşımasına uygulanır. Tarafların uyruğu ya da yerleşim yeri önemli değildir.

• Türkiye’den Almanya’ya tır ile ihracat yükü → CMR uygulanır.
• Taşıma yolun bir bölümünde araçtan indirilmeden gemi ya da trenle devam etse bile (ro-ro, tren), Sözleşme kural olarak tüm taşımaya uygulanır (md. 2).
• Posta taşımaları, cenaze taşımaları ve ev eşyası taşımaları (taşınma) Sözleşme dışındadır (md. 1/4).
• Tamamen tek bir ülke içinde yapılan taşıma CMR’ye tabi değildir; o ülkenin iç mevzuatı uygulanır.

Taraflar ve imzalar

• Gönderici: Taşıma sözleşmesini yapan, malı taşıyıcıya teslim eden taraf. Belgeye yazılan bilgilerin doğruluğundan sorumludur; yanlış ya da eksik bilgi yüzünden taşıyıcının uğradığı zararı karşılar (md. 7).
• Taşıyıcı: Malı teslim alıp varış yerine götüren taraf. Teslim alırken koli sayısını, marka ve numaraları ve malın görünür durumunu kontrol eder; uygunsuzluğu çekince olarak belgeye yazar (md. 8).
• Alıcı: Malı varış yerinde teslim alan taraf. Teslimde belgenin ikinci nüshasını alır ve imzalar.
• Ardışık taşıyıcılar: Taşıma birden fazla taşıyıcı tarafından sırayla yapılıyorsa her biri malı ve belgeyi teslim alarak sözleşmeye katılır (md. 34).

Belgeyi kimin doldurduğu Sözleşme’de sıkı bir kurala bağlanmamıştır; uygulamada çoğu zaman taşıyıcı, nakliye komisyoncusu (forwarder) ya da gönderici hazırlar. Önemli olan, bilgilerin doğru olması ve nüshaların gönderici ile taşıyıcı tarafından imzalanmasıdır. Kutu kutu doldurma için CMR nasıl doldurulur? rehberine bakın.

Kaç nüsha düzenlenir?

Sözleşme’ye göre CMR en az üç asıl nüsha olarak düzenlenir ve gönderici ile taşıyıcı tarafından imzalanır (md. 5):

1. Birinci nüsha göndericide kalır.
2. İkinci nüsha malla birlikte gider ve alıcıya verilir.
3. Üçüncü nüsha taşıyıcıda kalır.

Yaygın kullanılan IRU 2007 modelinde form dört renkli basılır: kırmızı gönderici, mavi alıcı (yük boyunca araçta), yeşil taşıyıcı, siyah idari işlemler için. Tüm nüshalar aynı şekilde doldurulmalıdır.

CMR belgesinde hangi bilgiler bulunur?

Sözleşme’nin 6. maddesine göre belgede en az şu bilgiler bulunmalıdır:

• Belgenin düzenlendiği yer ve tarih
• Göndericinin, taşıyıcının ve alıcının adı ve adresi
• Malın teslim alındığı yer ve tarih ile teslim edileceği yer
• Malın cinsi ve ambalaj şekli; tehlikeli maddelerde genel kabul görmüş tanımı
• Koli sayısı, özel işaretleri ve numaraları
• Brüt ağırlık ya da başka şekilde ifade edilen miktar
• Taşıma ile ilgili masraflar (taşıma ücreti, ek masraflar, gümrük vergileri vb.)
• Gümrük ve diğer işlemler için gerekli talimatlar
• Taşımanın, aksine her türlü şarta rağmen CMR Sözleşmesi hükümlerine tabi olduğuna dair beyan

Gerektiğinde aktarma yasağı, göndericinin üstlendiği masraflar, ödeme karşılığı teslim (tahsil) tutarı, malın beyan edilen değeri, sigorta talimatı, taşıma süresi ve teslim edilen belgelerin listesi de eklenir (md. 6/2). Standart formda bu bilgilerin her birinin bir kutusu vardır.

Taşıyıcının sorumluluğu ve tazminat sınırı

Taşıyıcı, malı teslim aldığı andan teslim edene kadar meydana gelen ziya (kayıp), hasar ve gecikmeden sorumludur (md. 17). Göndericinin kusuru, malın kendine özgü kusuru ya da önlenemeyen durumlar gibi Sözleşme’de sayılan hâllerde sorumluluktan kurtulabilir.

• Kayıp ve hasarda tazminat, eksik brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR’yi (IMF Özel Çekme Hakkı) geçemez (md. 23).
• Gecikmede tazminat, taşıma ücretini aşamaz (md. 23/5).
• Gönderici, ek ücret ödeyerek malın değerini (md. 24) ya da teslimde özel menfaatini (md. 26) belgeye yazdırırsa sınır bu tutara yükselir. Bu beyanlar formdaki “özel anlaşmalar” kutusuna yazılır.

Teslimde çekince ve zamanaşımı

• Görünür kayıp veya hasar: Alıcı teslim sırasında taşıyıcıya çekince bildirmelidir.
• Görünmeyen kayıp veya hasar: Teslimden itibaren 7 gün içinde (pazar ve resmî tatiller hariç) yazılı çekince bildirilmelidir.
• Gecikme: Malın alıcının emrine verilmesinden itibaren 21 gün içinde yazılı çekince bildirilmezse tazminat istenemez (md. 30).
• Zamanaşımı: CMR’den doğan davalar için 1 yıl; kasıt ya da kasta eşdeğer kusurda 3 yıl (md. 32).

Elektronik CMR (e-CMR)

2008’de kabul edilen ve 2011’de yürürlüğe giren e-CMR Ek Protokolü, taşıma senedinin elektronik olarak düzenlenmesine hukuki dayanak sağlar. Türkiye 2018’de protokole taraf olmuştur. Ayrıntılar için e-CMR nedir? rehberine bakın.

CMR belgesini online hazırlamak

CMRyaz ile CMR belgesini tarayıcıda doldurup basılacağı gibi önizleyebilir, 8 dilde PDF olarak indirebilir ve QR kodla paylaşabilirsiniz. Gönderen, alıcı ve araç bilgileri kaydedildiği için bir sonraki belge saniyeler sürer. Ücretsiz CMR oluşturun.