Uluslararası karayolu taşımacılığında ve dış ticarette en sık karşılaşılan terimlerin kısa açıklamaları. Ayrıntılı anlatım için ilgili rehberlere bağlantı verilmiştir.
Güncelleme:
Belgeler
Terim
Açıklama
CMR
Uluslararası karayolu taşımacılığında taşıma sözleşmesinin kanıtı olan taşıma senedi; dayanağı 1956 tarihli CMR Sözleşmesi’dir. Ayrıntı
e-CMR
CMR’nin 2008 tarihli Ek Protokol’e dayanan elektronik hâli. Ayrıntı
Ticari fatura
Satışı, malın değerini ve ödeme talebini gösteren belge; gümrük beyannamesinin temel belgesidir.
Proforma fatura
Satış öncesi gönderilen ön fatura; teklif, ön ödeme ve akreditif için kullanılır. Ayrıntı
Çeki listesi
Her kolinin içeriğini, ağırlığını ve ölçülerini gösteren liste (packing list). Ayrıntı
Konşimento (B/L)
Deniz taşımacılığında taşıma senedi; CMR’den farklı olarak kıymetli evrak niteliğindedir ve malın temsilcisidir.
Menşe şahadetnamesi
Malın hangi ülkede üretildiğini gösteren belge; genellikle ticaret odalarınca onaylanır.
A.TR
Türkiye–AB gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu gösteren dolaşım belgesi.
EUR.1
Serbest ticaret anlaşmalarında tercihli menşeyi kanıtlayan dolaşım sertifikası; indirimli gümrük vergisi sağlar.
TIR karnesi
1975 tarihli TIR Sözleşmesi kapsamında, mühürlü araçla birden çok ülkeden gümrük teminatı ödemeden transit geçişi sağlayan belge.
Transit beyannamesi (T1/NCTS)
Malın gümrük gözetiminde bir ülkeden geçişini sağlayan beyan; ortak transit sisteminde elektronik olarak (NCTS) verilir.
Taraflar
Terim
Açıklama
Gönderici (consignor)
Taşıma sözleşmesini yapan ve malı taşıyıcıya teslim eden taraf; CMR’nin 1. kutusu.
Alıcı (consignee)
Malı varış yerinde teslim alan taraf; CMR’nin 2. ve 24. kutusu.
Taşıyıcı (carrier)
Malı taşımayı üstlenen ve CMR’ye göre ziya, hasar ve gecikmeden sorumlu taraf.
Ardışık taşıyıcı
Aynı taşımanın bir bölümünü sırayla yapan, malı ve belgeyi teslim alarak sözleşmeye katılan taşıyıcı.
Forwarder (nakliye komisyoncusu)
Gönderici adına taşımayı organize eden; taşıyıcı seçimi, belge ve gümrük işlerini yürüten aracı.
Gümrük müşaviri
Beyannameleri yükümlü adına hazırlayıp veren yetkili temsilci.
Taşıma ve ticaret terimleri
Terim
Açıklama
Navlun
Taşıma ücreti; CMR’nin 17. kutusunda kimin ödeyeceği yazılır.
Komple / parsiyel yük (FTL / LTL)
Aracın tamamını dolduran tek göndericili yük / birden çok göndericinin yükleriyle paylaşılan araç.
Çekici, dorse, römork
Çekici: yarı römorku çeken motorlu araç; dorse (yarı römork): çekiciye bağlanan yük bölümü.
Kabotaj
Yabancı plakalı aracın başka bir ülkenin içinde (o ülkenin iki noktası arasında) yük taşıması; çoğu ülkede kısıtlıdır.
Ro-ro
Aracın yüküyle birlikte gemiye sürülerek taşınması; CMR böyle taşımalara da kural olarak uygulanır.
Incoterms
Teslim yerini, risk geçişini ve masraf paylaşımını belirleyen ICC kuralları (EXW, FCA, DAP…). Ayrıntı
Çekince (ihtirazi kayıt)
Malın teslim alınırken ya da teslim edilirken görülen eksik veya hasarın belgeye yazılması; CMR’nin 8. ve 24. kutusu.
Ödeme karşılığı teslim (COD)
Taşıyıcının alıcıdan tahsil etmeden malı teslim etmemesi gereken tutar; CMR’nin 19. kutusu.
SDR (Özel Çekme Hakkı)
IMF’nin hesap birimi; CMR’de taşıyıcının tazminat sınırı brüt kg başına 8,33 SDR’dir.
Brüt / net ağırlık
Brüt: ambalaj dahil; net: yalnız malın ağırlığı.
ADR
Tehlikeli maddelerin karayoluyla uluslararası taşınmasına ilişkin Avrupa Anlaşması; ambalaj, etiket, araç ve sürücü kurallarını belirler.
Gümrük terimleri
Terim
Açıklama
GTİP / HS kodu
Malın gümrük tarifesindeki yerini gösteren kod; ilk 6 hane uluslararası HS kodudur. Ayrıntı
Gümrük beyannamesi
Malın hangi gümrük rejimine tabi tutulacağını bildiren resmî beyan (ihracat, ithalat, transit).
Gümrük kıymeti
Gümrük vergisinin hesaplandığı değer; çoğu zaman faturadaki işlem bedeline dayanır.
Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB)
Gümrük idaresinin bir malın GTİP’ine ilişkin, belirli süre bağlayıcı resmî kararı.
