GTİP nedir? Gümrük tarife kodu rehberi
GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu), bir malın gümrük tarifesindeki yerini gösteren 12 haneli koddur. Gümrük vergisi oranı, ithalat ve ihracat izinleri, ticaret politikası önlemleri ve dış ticaret istatistikleri bu koda göre belirlenir. Bu rehberde GTİP’in yapısını, HS kodu ile ilişkisini ve doğru kodun nasıl bulunacağını anlatıyoruz.
GTİP’in yapısı: 12 hane nasıl okunur?
GTİP, uluslararası bir sistemin üzerine kurulu katmanlardan oluşur. İlk 6 hane bütün dünyada ortaktır; sonraki haneler bölgesel ve ulusal ayrıntıyı ekler.
| Haneler | Katman | Kim belirler |
|---|---|---|
| 1–2 | Fasıl (bölüm içindeki ana grup) | Dünya Gümrük Örgütü — Armonize Sistem (HS) |
| 1–4 | Pozisyon | Dünya Gümrük Örgütü — HS |
| 1–6 | Alt pozisyon (HS kodu) | Dünya Gümrük Örgütü — HS; bütün ülkelerde aynı |
| 7–8 | Kombine Nomanklatür ayrıntısı | AB Kombine Nomanklatürü (Türkiye gümrük birliği gereği uyumludur) |
| 9–12 | Ulusal ayrıntı | Türkiye (Türk Gümrük Tarife Cetveli) |
Örneğin pamuklu, örme tişörtler HS’de 6109.10 alt pozisyonundadır. Bu 6 hane her ülkede aynıdır; Türkiye’deki 12 haneli GTİP ise bunun üzerine 6 hane daha ekler. Kesin kod her yıl yayımlanan tarife cetvelinden kontrol edilmelidir.
Armonize Sistem (HS) nedir?
Armonize Mal Tanım ve Kodlama Sistemi (Harmonized System, HS), Dünya Gümrük Örgütü’nün (WCO) yönettiği uluslararası mal sınıflandırmasıdır. Mallar 21 bölüm ve yaklaşık 97 fasıl altında, hammaddeden mamul ürüne doğru sıralanır. Sistem yaklaşık beş yılda bir güncellenir; yürürlükteki sürüm HS 2022’dir.
Ülkeler HS’nin 6 hanesini ortak kullanır ve kendi tarifeleri için hane ekler:
- Türkiye: 12 haneli GTİP
- Avrupa Birliği: 8 haneli Kombine Nomanklatür (KN/CN), ithalatta 10 haneli TARIC
- Avrasya Ekonomik Birliği (Rusya, Kazakistan vb.): 10 haneli ТН ВЭД ЕАЭС
- ABD: 10 haneli HTS (ithalat) / Schedule B (ihracat)
GTİP nerede kullanılır?
- Gümrük beyannamesi: İhracat ve ithalat beyannamesinin her kalemi için zorunludur.
- Gümrük vergisi ve diğer vergiler: Oranlar GTİP’e göre belirlenir; ek gümrük vergisi, anti-damping gibi önlemler de koda bağlıdır.
- İzin ve denetimler: Bazı GTİP’ler için ithalat/ihracat izni, ürün güvenliği denetimi ya da lisans gerekir.
- Menşe ve tercihli ticaret: Serbest ticaret anlaşmalarındaki menşe kuralları GTİP’e göre yazılmıştır (EUR.1, menşe şahadetnamesi).
- Ticari belgeler: Proforma ve ticari faturada, çeki listesinde ve CMR’nin 10. kutusunda HS/GTİP kodu yer alabilir.
Doğru GTİP nasıl bulunur?
- Malı tanımlayın: ne olduğu, neyden yapıldığı, nasıl işlendiği ve ne için kullanıldığı.
- Bölüm ve faslı bulun: HS’nin genel yorum kuralları (GYK) ve bölüm/fasıl notları sınıflandırmanın temelidir; yalnız ürün adına göre arama yanıltıcı olabilir.
- Pozisyon ve alt pozisyonu daraltın: 4 ve 6 haneyi bulun, açıklamaları ve notları okuyun.
- Ulusal tarifeden 12 haneyi seçin: Yürürlükteki Türk Gümrük Tarife Cetveli’nden.
- Emin değilseniz resmî görüş alın: Gümrük idaresinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) istenebilir; verilen karar belirli bir süre gümrük idarelerini bağlar.
Belgelerde GTİP
CMRyaz’da CMR, ticari fatura ve çeki listesi hazırlarken her mal kalemine HS/GTİP kodu girebilirsiniz; aynı kalemler belgeler arasında tutarlı aktarılır. Teslim şeklini seçerken Incoterms 2020 rehberine bakın.
Sık sorulan sorular
GTİP ile HS kodu aynı şey mi?
Hayır. HS kodu dünya genelinde ortak 6 hanelik koddur. GTİP, HS’nin üzerine AB Kombine Nomanklatürü ve ulusal ayrıntıyı ekleyen 12 haneli Türk kodudur; ilk 6 hanesi HS koduyla aynıdır.
CMR’de GTİP yazmak zorunlu mu?
CMR Sözleşmesi GTİP yazılmasını şart koşmaz; malın olağan tanımı yeterlidir. Ancak gümrük ve transit işlemlerinde kolaylık sağladığı için IRU modelinin 10. kutusunda istatistik numarası (HS kodu) sıkça yazılır.
GTİP her yıl değişir mi?
Ulusal tarife cetveli her yıl yeniden yayımlanır ve haneler değişebilir; HS ise yaklaşık beş yılda bir güncellenir. Kullandığınız kodu yürürlükteki cetvelden kontrol edin.