Incoterms 2020: teslim şekilleri ve risk geçişi
Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı, alıcı ile satıcı arasında malın nerede teslim edildiğini, riskin ne zaman geçtiğini ve masrafları kimin ödediğini belirleyen kısaltmalardır. Bu rehber Incoterms 2020’nin 11 kuralını ve karayolu taşımacılığındaki doğru kullanımı anlatır.
Incoterms nedir, ne değildir?
Incoterms (International Commercial Terms) kuralları, satış sözleşmesine “FCA İstanbul Incoterms® 2020” gibi bir ibareyle eklenir. Kural ile birlikte mutlaka bir yer yazılır; teslimin ve risk geçişinin nerede olduğunu bu yer belirler. Güncel sürüm 1 Ocak 2020’de yürürlüğe giren Incoterms 2020’dir.
Incoterms şunları düzenler: teslim yeri, risk geçişi, taşıma ve sigorta masraflarının paylaşımı, ihracat ve ithalat gümrük işlemlerini kimin yapacağı.
11 kural: tek bakışta
Incoterms 2020’de 7 kural her taşıma şeklinde (karayolu dahil), 4 kural ise yalnız deniz ve iç su yolu taşımalarında kullanılır.
| Kural | Teslim / risk geçişi | Ana taşımayı ödeyen | İhracat / ithalat gümrüğü |
|---|---|---|---|
| EXW — Ex Works | Satıcının tesisinde, malın alıcının emrine hazır edilmesiyle (yüklenmeden) | Alıcı | Alıcı / alıcı |
| FCA — Free Carrier | Belirtilen yerde alıcının taşıyıcısına teslimle (satıcının tesisiyse araca yüklenmiş olarak) | Alıcı | Satıcı / alıcı |
| CPT — Carriage Paid To | Malın ilk taşıyıcıya tesliminde | Satıcı (varış yerine kadar) | Satıcı / alıcı |
| CIP — Carriage and Insurance Paid To | Malın ilk taşıyıcıya tesliminde; satıcı geniş kapsamlı (ICC A) sigorta yaptırır | Satıcı | Satıcı / alıcı |
| DAP — Delivered at Place | Varış yerinde, araç üzerinde boşaltmaya hazır | Satıcı | Satıcı / alıcı |
| DPU — Delivered at Place Unloaded | Varış yerinde boşaltılmış olarak | Satıcı | Satıcı / alıcı |
| DDP — Delivered Duty Paid | Varış yerinde, boşaltmaya hazır; ithalat vergileri ödenmiş | Satıcı | Satıcı / satıcı |
| Kural | Teslim / risk geçişi | Ana taşımayı ödeyen | İhracat / ithalat gümrüğü |
|---|---|---|---|
| FAS — Free Alongside Ship | Yükleme limanında geminin yanında | Alıcı | Satıcı / alıcı |
| FOB — Free On Board | Yükleme limanında gemiye yüklenmeyle | Alıcı | Satıcı / alıcı |
| CFR — Cost and Freight | Yükleme limanında gemiye yüklenmeyle | Satıcı (varış limanına kadar) | Satıcı / alıcı |
| CIF — Cost, Insurance and Freight | Yükleme limanında gemiye yüklenmeyle; satıcı asgari (ICC C) sigorta yaptırır | Satıcı | Satıcı / alıcı |
Tır taşımacılığında hangi kural?
Karayolu ihracatında en çok EXW, FCA, CPT, DAP ve DDP kullanılır. Pratik bir seçim yolu:
- Alıcı kendi tırını gönderiyorsa: FCA (satıcının deposu). Satıcı yüklemeyi ve ihracat gümrüğünü yapar; risk yüklemeyle geçer. EXW’de ise yükleme bile alıcıya aittir ve satıcı ihracat beyannamesini vermek zorunda değildir — uluslararası satışta çoğu zaman sorun çıkarır.
- Satıcı navlunu ödüyor, risk erken geçsin istiyorsa: CPT ya da sigortalı CIP. Navlun satıcıda, yoldaki risk alıcıda.
- Satıcı malı alıcının kapısına kadar götürüyorsa: DAP (boşaltma alıcıda) ya da DPU (boşaltma satıcıda).
- Satıcı ithalat vergilerini de üstleniyorsa: DDP. Satıcının alıcının ülkesinde gümrük işlemi yapabilmesi gerekir; çoğu zaman pratik değildir.
Incoterms 2020’deki değişiklikler
- DAT kaldırıldı, yerine DPU geldi: Boşaltma yeri artık yalnız terminal değil, herhangi bir yer olabilir.
- CIP’te sigorta yükseldi: Satıcı artık geniş kapsamlı ICC (A) teminatı sağlamalıdır; CIF’te asgari ICC (C) teminatı devam eder.
- FCA’da yükleme konşimentosu: Taraflar, alıcının taşıyıcısının satıcıya “yüklendi” kayıtlı konşimento düzenlemesini kararlaştırabilir (akreditifli satışlar için).
- Kendi aracıyla taşıma: FCA, DAP, DPU ve DDP’de taraflar taşımayı üçüncü bir taşıyıcı yerine kendi araçlarıyla da yapabilir.
- Güvenlik masrafları ve masraf kalemleri her kuralın içinde açıkça listelendi.
Incoterms ve taşıma belgeleri
Seçilen kural faturada ve satış sözleşmesinde yazılır; gümrük beyannamesindeki teslim şekli de buna göre belirlenir. Kimin navlunu ödeyeceği CMR’nin 17. kutusuna (ödeyecek olan) yansıtılmalıdır: örneğin DAP’ta taşıma ücreti göndericiye, EXW ve FCA’da çoğu zaman alıcıya aittir. Fatura ve CMR’deki bilgilerin birbiriyle çelişmemesi gümrükte ve anlaşmazlıklarda önemlidir.
CMRyaz’da ticari faturayı ve CMR’yi aynı bilgilerden hazırlayabilirsiniz; teslim şekli ve taraflar iki belgede tutarlı kalır.
Sık sorulan sorular
Tır taşımacılığında FOB kullanılabilir mi?
FOB yalnız deniz ve iç su yolu taşımaları içindir. Karayolunda aynı amaçla FCA kullanılmalıdır; risk belirtilen yerde alıcının taşıyıcısına teslimle geçer.
EXW ile FCA arasındaki fark nedir?
EXW’de satıcı malı yalnız hazır eder; yükleme ve ihracat gümrüğü alıcıya aittir. FCA’da satıcı (kendi tesisindeyse) malı alıcının aracına yükler ve ihracat gümrük işlemlerini yapar.
DAP ile DDP arasındaki fark nedir?
İkisinde de satıcı malı varış yerine kadar götürür. DAP’ta ithalat gümrüğü ve vergileri alıcıya, DDP’de satıcıya aittir.
Incoterms mülkiyetin ne zaman geçtiğini belirler mi?
Hayır. Incoterms yalnız teslimi, risk geçişini, masraf paylaşımını ve gümrük yükümlülüklerini düzenler. Mülkiyet ve ödeme satış sözleşmesine bağlıdır.